Có những tình yêu bắt đầu bằng rất nhiều yêu thương nhưng cuối cùng lại chẳng thể gọi tên một cái kết. Không phải vì tình cảm chưa đủ sâu, cũng không phải vì người ta chưa từng thật lòng, mà đôi khi chỉ đơn giản là hai trái tim đã không còn có thể cùng nhau đi tiếp. Đọc "Không Thể
Đặt Tên" của
Bùi Sim Sim, tôi cảm nhận được một nỗi buồn như thế – một nỗi buồn không ồn ào, không trách móc dữ dội, nhưng cứ âm thầm lan ra từ những câu
thơ đầy day dứt. Đó là tâm trạng của một người con gái biết mình đang mất đi người mình yêu, biết tình yêu ấy đã đến hồi không thể cứu vãn, nhưng trái tim vẫn chưa thể chấp nhận. Càng đọc, tôi càng thấy thương cho một tình yêu từng rất nồng cháy nhưng cuối cùng chỉ còn lại những câu hỏi không có lời đáp.
Ngay từ những câu thơ đầu tiên, người con gái đã đối diện với một sự thật mà có lẽ cô không muốn tin:
Biết trái tim chẳng có tội gì đâu
Khi anh không thể yêu em hơn nữa
Biết chuyện chúng mình rồi sẽ thành.. Tan vỡ
Vẫn bất ngờ, vẫn tiếc nuối, ngẩn ngơ..
Điều đau nhất trong tình yêu đôi khi không phải là bị phản bội, mà là nhận ra người mình yêu đã không còn yêu mình như trước. Trái tim không có tội. Anh cũng có thể không có lỗi khi tình cảm trong anh đã thay đổi. Nhưng dù lý trí có hiểu được điều ấy, trái tim vẫn đau. Người con gái trong thơ biết trước rằng "chuyện chúng mình rồi sẽ thành.. Tan vỡ", vậy mà khi điều đó thật sự xảy ra, cô vẫn "bất ngờ, vẫn tiếc nuối, ngẩn ngơ". Ba trạng thái được đặt cạnh nhau như ba nhịp đau: Bất ngờ vì không muốn tin, tiếc nuối vì đã từng yêu, và ngẩn ngơ vì chẳng biết phải làm gì khi một điều từng rất thân thuộc bỗng trở thành xa lạ.
Dấu chấm lửng xuất hiện nhiều lần trong
bài thơ cũng khiến cảm xúc trở nên đặc biệt. Những điều muốn nói dường như cứ nghẹn lại giữa chừng. Có những nỗi đau không thể nói hết bằng lời, bởi càng nói càng thấy bất lực. Một cuộc tình đang tan vỡ cũng giống như thế, người trong cuộc có thể hiểu rất nhiều nhưng lại chẳng biết phải nói gì để níu giữ.
Rồi từ sự ngỡ ngàng, người con gái quay về với những kỷ niệm của mình:
Chẳng muốn tin đâu, anh đã dối lừa
Tình yêu cả tin em trao anh nồng cháy
Chẳng muốn tiếc về thời nông nổi ấy
Em bồi hồi, em vội vã, em yêu..
Từ "cả tin" nghe thật buồn. Khi yêu một người bằng tất cả sự chân thành, người ta thường không nghĩ đến việc phải đề phòng. Cô gái đã trao tình yêu với sự tin tưởng gần như tuyệt đối. Cô "bồi hồi", "vội vã", cô yêu bằng cảm xúc của một trái tim đang rung động mà không kịp nghĩ đến ngày chia xa.
Có lẽ tình yêu đẹp nhất cũng là tình yêu mà người ta dám trao đi mà không tính toán mình sẽ nhận lại được gì. Nhưng cũng chính vì đã yêu quá chân thành nên khi tình yêu ấy đổ vỡ, nỗi đau càng lớn. Cô không chỉ mất một người yêu, mà còn phải đối diện với cảm giác những tháng ngày mình từng hết lòng tin tưởng bỗng trở thành một điều khiến mình day dứt.
Thế nhưng, điều khiến bài thơ buồn hơn cả là người con gái không hề muốn phủ nhận tình yêu đã qua. Cô không nói rằng mình chưa từng yêu, cũng không muốn xóa sạch những ngày tháng ấy. Trái lại, cô thừa nhận mình đã từng yêu rất nhiều, từng "bồi hồi", từng "vội vã". Có lẽ bởi vậy mà cuộc chia tay này không phải là sự kết thúc đơn giản, mà là một cuộc chia tay với cả một phần ký ức của chính mình.
Đến khổ thơ tiếp theo, cảm xúc như lắng xuống thành một lời xin lỗi:
Hãy tha thứ nghe anh, có biết bao điều
Em không thể và chúng mình, không thể..
Hai chữ "không thể" được lặp lại khiến câu thơ nghe như một lời tự nhận, nhưng cũng là một tiếng thở dài. "Em không thể" và "chúng mình không thể" – từ một giới hạn của cá nhân trở thành giới hạn của cả hai. Có những chuyện trong tình yêu không phải cứ yêu là có thể vượt qua. Có những khoảng cách dù rất muốn cũng không thể thu hẹp, có những vết thương dù cố gắng cũng không thể lành lại như cũ.
Và rồi hình ảnh:
Sao hôm - Sao mai, cách xa đến thế
Câu thơ này có tới được cùng anh?
Khiến nỗi buồn trở nên mênh mang hơn. Sao Hôm và Sao Mai thực chất gắn với cùng một thiên thể nhưng xuất hiện ở những thời điểm khác nhau trên bầu trời. Hình ảnh ấy vì thế gợi nên một khoảng cách vừa gần vừa xa: Tưởng như cùng thuộc về một bầu trời, nhưng lại chẳng thể cùng hiện diện trong một khoảnh khắc. Cũng giống như hai người từng yêu nhau, từng có những ngày rất gần nhau, nhưng cuối cùng lại phải đứng ở hai phía của một khoảng cách không thể vượt qua.
"Câu thơ này có tới được cùng anh?" là một câu hỏi rất đẹp nhưng buồn. Khi người mình yêu đã rời đi, những lời nói còn lại biết gửi cho ai? Người con gái không biết những tâm sự của mình có còn đến được với anh hay không. Cô viết, cô nhớ, cô yêu, nhưng người cần nghe có lẽ đã không còn ở đó để lắng nghe nữa.
Đến khổ thơ cuối, nỗi đau ấy trở nên cô độc hơn:
Có ích gì đâu biển cứ mãi biếc xanh
Em mãi yêu anh - một tình yêu.. Không thể!
Nắng quái chiều đang tìm về chốn ngủ
Em bé nhỏ tội tình
Biết trú ngụ về đâu?
"Biển cứ mãi biếc xanh" là một hình ảnh đẹp, nhưng trong hoàn cảnh này lại trở nên buồn đến lạ. Thiên nhiên vẫn đẹp, biển vẫn xanh, nắng vẫn còn đó, chiều vẫn tìm về nơi ngủ. Thế giới vẫn tiếp tục vận hành như chưa từng có một cuộc tình nào tan vỡ. Chỉ có người trong cuộc là mắc lại trong nỗi đau của mình.
Câu thơ "Em mãi yêu anh - một tình yêu.. Không thể!" chính là điểm thắt của toàn bộ bài thơ. Cô vẫn yêu, nhưng đó lại là một tình yêu không thể. Không thể ở bên nhau, không thể tiếp tục, không thể có một tương lai như từng mong đợi. Tình yêu còn nguyên nhưng con đường phía trước đã đóng lại. Có lẽ đó mới là điều khiến người ta đau đớn nhất: Tình cảm chưa chết nhưng mối quan hệ đã không còn.
Và rồi hình ảnh "em bé nhỏ tội tình" xuất hiện. Sau tất cả những giằng co, trách móc, nhớ thương, người con gái trở về với chính mình – nhỏ bé, cô độc và chênh vênh. Câu hỏi cuối cùng:
Biết trú ngụ về đâu?
Nghe như một tiếng thở dài.
Không phải hỏi nơi nào để sống, mà là hỏi trái tim mình sẽ nương náu ở đâu sau khi mất đi người từng là chốn bình yên. Khi một tình yêu kết thúc, người ta không chỉ mất đi một người, mà đôi khi còn mất đi nơi để gửi gắm những yêu thương, những mong chờ và những điều riêng tư nhất của mình.
Điều khiến tôi ấn tượng ở "Không Thể Đặt Tên" là bài thơ không cố tạo ra một câu chuyện tình quá kịch tính. Không có những lời oán hận gay gắt, cũng không có sự níu kéo tuyệt vọng. Tất cả được kể bằng một giọng thơ mềm, buồn và rất nữ tính. Chính sự nhẹ nhàng ấy lại khiến nỗi đau thấm sâu hơn. Người con gái hiểu rằng tình yêu đã không thể tiếp tục, nhưng hiểu không có nghĩa là có thể lập tức quên. Lý trí có thể nói "không thể", nhưng trái tim vẫn cứ "mãi yêu".
Có lẽ trong cuộc đời mỗi người, ai rồi cũng sẽ có một tình yêu mà mình không thể đặt tên cho một kết thúc. Có thể đó là một người từng rất gần nhưng cuối cùng lại trở thành xa lạ. Có thể đó là một mối tình đến không đúng lúc. Cũng có thể đơn giản là hai người đã từng yêu nhau, nhưng tình yêu không đủ sức đưa họ đi cùng nhau đến cuối con đường. Khi ấy, điều còn lại không nhất thiết là sự oán trách. Đôi khi chỉ là một chút tiếc nuối, một chút thương mình và một câu hỏi cứ mãi nằm lại trong lòng.
"Không Thể Đặt Tên" vì thế giống như một trang nhật ký được viết vào buổi chiều muộn, khi nắng đã nhạt và lòng người cũng chẳng còn đủ sức để níu kéo. Tình yêu trong thơ Bùi Sim Sim không có một cái kết trọn vẹn, nhưng chính sự dang dở ấy lại làm cho nó trở nên ám ảnh. Bởi có những người chúng ta từng yêu rất thật, có những tháng ngày chúng ta từng sống rất thật, và dù sau này có đi qua bao nhiêu năm tháng, vẫn không thể phủ nhận rằng họ đã từng là một phần rất sâu trong trái tim mình.
Khép lại bài thơ, tôi cứ nhớ mãi hình ảnh "em bé nhỏ tội tình" và câu hỏi "Biết trú ngụ về đâu?". Có lẽ sau một cuộc tình tan vỡ, điều con người cần tìm không phải là một nơi nào đó để quên đi người cũ, mà là một nơi bình yên trong chính trái tim mình. Bởi rồi sẽ có một ngày nỗi đau dịu lại, những ký ức không còn khiến ta bật khóc, và ta có thể mỉm cười khi nhớ về một người từng khiến mình yêu đến tận cùng. Nhưng trước khi có được sự bình yên ấy, có lẽ mỗi người đều phải một lần đi qua khoảng chiều rất buồn của riêng mình – nơi tình yêu vẫn còn đó, nhưng chỉ có thể gọi bằng hai chữ: "Không thể".
