[Bài Thơ] Ức Trai Thi Tập - Nguyễn Trãi

Rùa Siêu Tốc · 22 Tháng chín 2018

VÀI NÉT VỀ NGUYỄN TRÃI (1380-1442)

Ngyễn Trãi (阮廌) hiệu là Ức Trai (抑齋) . Tiên sinh người xã Nhị Khê, huyện Thượng Phúc (nay là phủ Thường Tín, Hà Đông). Năm 21 tuổi (1400) ông thi đậu Thái-Học sinh (tương đương Tiến Sĩ các thời trước) năm đầu đời Hồ Quý Ly (niên hiệu Thánh Nguyên) được bổ làm Ngự sử đài chính chưởng. Cha ông là Nguyễn Ứng Long hiệu là Nhị Khê, sau đổi là Nguyễn Phi Khanh, là một nho sinh học giỏi được quan Tư Đồ Trần Nguyên Đán mời dạy trong tư dinh rồi kết hôn với Trần Thị Thái, con gái thứ ba của hoàng thân nhà Trần này.

Khi nhà Minh thôn tính nước ta, bắt những người tài giỏi sang Trung Quốc, trong đó có Nguyễn Phi Khanh, ông theo lời cha lo việc phục thù, giúp nước. Ông từng bị quân Trương Phụ bắt đưa về thành Đông Quan (tức Thăng Long) sau được tha và tìm cách vào Lam Sơn (Thanh Hóa – 1418) giúp Lê Lợi mười năm khởi nghĩa chống quân Minh. Nguyễn Trãi là một nhà mưu lược và giỏi chính trị trong việc lập kế sách, vận động quân sĩ, đấu trí với quân xâm lược. Khi Lê Lợi lên ngôi lấy hiệu là Lê Thái Tổ (1428), nhờ công lớn, ông được đổi theo họ nhà vua là Lê Trãi, được phong tước Quan Phục Hầu và làm quan Nhập nội hành khiển (Tể tướng). Năm 1429, tướng Trần Nguyên Hãn, anh em bên ngoại của ông, đang là Thượng thư Bộ Binh bị Lê Thái Tổ nghi ngờ làm phản bắt phải tự vẫn. Nguyễn Trãi bị bắt giam, sau được trả tự do nhưng bị thất sủng. Năm 1439 (60 tuổi) ông xin về trí sĩ ở Côn Sơn, nơi ông ngoại mình là Trần Nguyên Đán từng ở ẩn. Khi Lê Thái Tông trưởng thành nắm lại quyền vua từ tay phụ chính chuyên quyền là Lê Sát, ông theo lời mời của vua ra giúp nước. Nhưng Lê Thái Tông là một ông vua đam mê tửu sắc, không quan tâm lo lắng việc nước, nên Nguyễn Trãi một lần nữa xin về trí sĩ ở Côn Sơn. Dầu vậy, năm sau, vua lại triệu ông về giữ chức giám sát vùng Đông Bắc và được lấy Côn Sơn làm dinh. Năm 1442, Lê Thái Tông đi tuần thú vùng Chí Linh, có một người thiếp xinh đẹp của Nguyễn Trãi là Lễ nghi học sĩ Nguyễn Thị Lộ theo hầu. Khi nghỉ đêm ở Lệ Chi viên, Lê Thái Tông bị bệnh và mất tại đây. Triều đình do hoàng hậu Nguyễn Thị Anh nắm giữ, vì thù ghét Nguyễn Trãi và Nguyễn Thị Lộ đã cứu cung phi Tiệp Dư Ngô Thị Ngọc Dao (là mẹ của vua Lê Thánh Tông sau này) thoát tội chết nên đã làm án vu cho hai người tội âm mưu giết vua phải "tru di tam tộc". Ông mất vào ngày 16 tháng 8 năm Nhâm-Tuất (19-9-1442) thọ 63 tuổi. Năm 1464, Lê Thánh Tông khi nắm quyền bính đã thấy rõ nỗi oan của ông nên xuống chiếu giải oan và truy tặng chức Vinh Lộc Đại Phu, tước Tế Văn Hầu.

* * *

Nguyễn Trãi không những là một người giỏi chính trị, quân sự, ngoại giao mà còn là một nhà văn, nhà thơ, nhà lý luận xuất chúng nữa. Tiếc thay, văn thơ của ông sau vụ án Lệ Chi viên đã bị thất lạc rất nhiều. Mãi đến những năm thời Minh Mạng, Tự Đức triều Nguyễn (tức gần 400 năm sau khi ông mất), các ông Dương Bá Cung, Nguyễn Định và Ngô Thế Vinh mới sưu tập và khảo chính được các văn thơ còn lại của Nguyễn Trãi tập họp thành bộ ỨC TRAI DI TẬP cho khắc in vào năm 1868.

Rùa Siêu Tốc · 22 Tháng chín 2018

1. Đề Lư Thị Gia Phả (Đề Gia Phả Họ Lư)

Phiên âm

Tích khánh nguyên lai tự hữu ky (cơ),

Súc hoành phát cự khả tiên tri.

Thi thư tuấn trạch phương du viễn,

Trung hiếu truyền gia huấn vĩnh di.

Thủy mộc tất tòng nguyên bản thỉ,

Hoàng kim hà dụng tử tôn di.

Phần hương nhất độc công gia phổ,

Túc túc linh nhân khởi kính ti (tư).

Dịch nghĩa

Giữ được phước trước nay vẫn có nguồn gốc, nguyên do

Phước dày lớn phát ra có thể đoán trước được

Nền thì thư thấm nhuần, hương thơm vượt xa

Sự trung hiếu gia truyền còn lại mãi mãi

Nước và cây hẳn phải từ cội nguồn đầu tiên

Bạc vàng lưu lại cho con cháu để làm gì?

Khi đốt hương đọc gia phổ của ngài

Khiến lòng cung kính của con người (tôi) khởi dậy.

Dịch thơ

Giữ phước nề xưa, chuyện rõ thay

Tiên tri đoán trúng đức cao dày

Thi thư nhuần thấm gần xa khắp

Trung hiếu lưu truyền xưa đến nay

Cây, nước, cội nguồn đều hẳn có

Bạc, vàng, di sản thảy đâu hay?

Đốt hương giờ đọc trang gia phổ

Cảm mộ ngài xưa, kính tỏ bày.

Rùa Siêu Tốc · 22 Tháng chín 2018

2. Lam Quan Hoài Cổ (Nhớ Lam Quan Xưa)

Phiên âm

Hành tận thiên sơn dữ vạn sơn,

Sóc phong suy khởi mãn Lam Quan.

Quân vương tằng thử tư trung gián,

Chướng hải dao quan thất mã hoàn.

Dịch nghĩa

Đi mãi tận nghìn non vạn núi

Ngọn núi bắc nổi lên khắp ải Lam Quan

Vì vua thời ấy chẳng nghe lời can gián của kẻ trung

Từng có cảnh con ngựa không người cưỡi trở về từ quan ải xa và vùng biển độc địa.

Dịch thơ

Nghìn non vạn núi, vượt muôn trùng

Gió bắc trùm quan ải lạnh lùng

Thuở ấy lời trung vua hiểu thấu

Thì đâu tủi bóng ngựa về không?

Rùa Siêu Tốc · 22 Tháng chín 2018

3. Tặng Khổng, Nhan, Mạnh Tam Thị Tử Tôn Giáo Thụ Thái Bình (Tặng Con Cháu Ba Họ Khổng, Nhan, Mạnh Dạy Học Ở Thái Bình)

Phiên âm

Nhân sinh thập lự cửu thường quai,

Thịnh thế thùy tri hữu khí tài.

Pha lão tích tằng Đam Nhĩ khứ,

Trường Canh diệc hướng Dạ Lang lai.

Văn chương tự cổ đa vi lụy,

Thi tửu tòng kim thả phóng hoài.

Hội đãi kim kê khai xá nhật,

Ngũ vân thâm xứ đổ Bồng Lai.

Dịch nghĩa

Sinh ra ở đời, tính mười điều thường sai đến chín

Buổi thịnh ai biết được chuyện bỏ sót (quên) kẻ tài năng

Pha lão xưa từng đi đày tại Đam Nhĩ

Trường Canh cũng đã phải đến vùng Dạ Lang

Từ xưa văn chương vốn gây nhiều hệ lụy

Nay ta lại càng trở lại với thơ rượu

Chờ mong ngày mở hội đại xá kim kê

Tại xứ ngũ vân xa thẳm thấy cảnh Bồng Lai

Dịch thơ

Đời sao mười tính chín khôn thành

Lúc vượng nhân tài bị yểm danh

Phu lão từng đi vùng Đam Nhĩ

Dạ Lang đà đón gót Trường Canh

Văn chương vạn thuở thường gây lụy

Thơ rượu từ nay tự giải mình

Ân xá mãi chờ khi mở hội

Năm mây vời thấy cảnh bồng doanh.

Khổng Tử, Nhan Uyên và Mạnh Tử, ba bậc thánh hiền của đạo Nho Trung Quốc.

Rùa Siêu Tốc · 22 Tháng chín 2018

4. Thính Vũ (Nghe Mưa)

Phiên âm

Tịch mịch u trai lý,

Chung tiêu thính vũ thanh.

Tiêu hao kinh khách chẩm!

Điểm trích sổ tàn canh.

Cách trúc xao song mật,

Hòa chung nhập mộng thanh.

Ngâm dư hồn bất mị,

Đoạn tục đáo thiên minh.

Dịch nghĩa

Vắng vẻ trong phòng tối tăm,

Suốt đêm nghe tiếng trời mưa.

Tiếng não nùng làm kinh động gối khách,

Giọt thánh thót suốt mấy canh tàn.

Cách bụi trúc tiếng khua nhặt vào cửa sổ,

Lẫn tiếng chuông vẳng vào giấc mơ nhẹ nhàng.

Ngâm rồi vẫn không ngủ được,

Nghe đứt nối cho đến trời bình minh.

Dịch thơ

Vò võ trai phòng vắng,

Suốt đêm nghe tiếng mưa.

Não nùng rung gối khách,

Thánh thót mấy canh dư.

Cách trúc khua song nhặt,

Hòa chuông động giấc mơ.

Ngâm rồi vẫn chẳng ngủ,

Đứt nối đến tờ mờ.

Rùa Siêu Tốc · 23 Tháng chín 2018

5. Tặng hữu nhân (Tặng bạn)

Phiên âm

Bần, bệnh dư liên nhữ,

Sơ cuồng, nhữ tự dư.

Ðồng vi thiên lý khách,

Câu độc sổ hàng thư.

Hồ lạc tri hà dụng,

Thê trì lượng hữu dư.

Tha niên Nhị (Nhụy) Khê ước,

Ðoản lạp hạ xuân sừ.

Dịch nghĩa

Tôi thương anh nghèo mà có bệnh,

Và anh cũng giống tôi tính ngang tàng.

Cũng là khách ngàn dặm như nhau,

Và cũng đã từng đọc mấy hàng chữ sách.

Hai ta như quả bầu rỗng biết làm được gì đây

Nhưng rong chơi thì lại có thừa

Chúng ta đã hẹn nhau nơi Nhị Khê này,

Cùng đội nón cùng bừa buổi xuân sang.

Dịch thơ

Nghèo ốm ta thương bạn,

Ngông cuồng bạn giống ta.

Cùng xiêu nơi lạ lẫm,

Đều đọc sách dăm ba.

Nông nổi dùng chi được,

Nhởn nhơ thạo quá mà.

Nhụy Khê năm khác hẹn,

Nón chụp cuốc xuân nhà

Rùa Siêu Tốc · 24 Tháng chín 2018

6. Thôn xá thu châm (Tiếng chày thu nện vải trên sông)

Phiên âm

Mãn giang hà xứ hưởng đông đinh,

Dạ nguyệt thiên kinh cửu khách tình.

Nhất chủng Tiêu quan chinh phụ oán,

Tổng tương ly hận nhập thu thanh.

Dịch nghĩa

Từ đâu vẳng đến khắp sông tiếng nện thình thình?

Trong đêm qua làm kinh động lòng khách trú lâu ngày ở đây

(Như) một nỗi ta thán của người chinh phụ có chồng đang ở chốn Tiêu quan

Cả một niềm ly hận như thấm vào tiếng thu.

Dịch thơ

Tiếng chày đâu dội khắp trên sông

Xa xứ đêm trăng khách chạnh lòng

Hay ải Tiêu quan chinh phụ khóc

Tiếng thu lời ly hận hòa chung?

Rùa Siêu Tốc · 24 Tháng chín 2018

7. Loạn hậu cảm tác (Tàn tặc cảm tác)

Phiên âm

Thần châu nhất tự khởi can qua,

Vạn tính ngao ngao khả nại hà.

Tử Mỹ cô trung Đường nhật nguyệt,

Bá Nhân song lệ Tấn sơn hà.

Niên lai biến cố xâm nhân lão,

Thu việt tha hương cảm khách đa.

Tạp tải hư danh an dụng xứ,

Hồi đầu vạn sự phó Nam Kha.

Dịch nghĩa

Từ khi xẩy ra chiến tranh trên đất tổ (Thần châu)

Muôn dân rên xiết, chẳng biết làm sao được

Tử Mỹ giữ lòng trung một mình với nhà Đường qua ngày tháng

Bá Nhân buồn cho sơn hà nhà Tấn

Mấy năm lại đây biến cố khiến cho người chóng già hơn

Trải qua mùa thu nơi đất khách khá nhiều cảm xúc

Ba chục năm hư danh có dùng được gì?

Quay đầu lại, vạn sự phó cho giấc mộng Nam Kha

Dịch thơ

Thần Châu từ độ nổi can qua

Lầm cát nhân dân chốn chốn nao

Tử Mỹ lo Đường lòng quặn héo

Bá Nhân thương Tấn lệ tuôn trào

Già người: Đời tiếp tang thương đến

Não khách: Thu đưa cảm hận vào

Ba chục năm trời danh tiếng hão

Ngoảnh đầu muôn việc tựa chiêm bao.

Rùa Siêu Tốc · 25 Tháng chín 2018

8. Ký cữu Dịch Trai Trần Công (Thơ gửi cậu Dịch Trai Trần Công)

Phiên âm

Binh dư thân thích bán ly linh,

Vạn tử tàn khu ngẫu nhất sinh.

Vãng sự không thành Hoè quốc mộng,

Biệt hoài thùy tả Vị dương tình.

Bất lai tự nghĩ đồng Vương Thức,

Tỵ loạn chung đương học Quản Ninh.

Dục vấn tương tư sầu biệt xứ,

Cô trai phong vũ dạ tam canh.

Dịch nghĩa

Sau chiến tranh bà con bị điêu linh hết phân nửa

Cả vạn lần suýt chết, may còn thân này sống sót

Việc xưa cũ thành như giấc mộng xứ Hoè

Xa nhau thương nhớ, ai tả được mối tình Vị Dương?

Không đến được, tưởng cũng giống như Vương Thức

Chung qui, nên bắt chước Quản Ninh đi tị loạn

Muốn tự hỏi lại mối sầu tương tư của mình

Trong lòng cô quạnh, (bên ngoài) mưa gió suốt ba canh.

Dịch thơ

Sau loạn, bà con mất nửa phần

Nạn nhiều, sống sót, quả thiên ân

Chuyện qua nào khác mơ Hòe quốc

Đất Vị đành đau nỗi cách phân

Vương Thức từng ngưng lời trực gián

Quản Ninh đà dạy chước an thân

Mối sầu tự dỗ nơi xa xứ

Phòng quạnh, đem mưa gió chuyển vần.

Rùa Siêu Tốc · 25 Tháng chín 2018

9. Thanh minh

Phiên âm

Nhất tòng luân lạc tha hương khứ,

Khuất chỉ thanh minh kỷ độ qua.

Thiên lý phần doanh vi bái tảo,

Thập niên thân cựu tẫn tiêu ma.

Sạ tình thiên khí mô lăng vũ,

Quá bán xuân quang tê cú hoa.

Liêu bả nhất bôi hoàn tự cuỡng,

Mạc giao nhật nhật khổ tư gia.

Dịch nghĩa

Từ khi lưu lạc quê người đến nay,

Bấm đốt ngón tay tính ra tiết thanh minh đã mấy lần rồi.

Xa nhà nghìn dặm không săn sóc phần mộ tổ tiên được,

Mười năm qua bà con thân thích đã tiêu tán hết.

Tạnh cơn mưa mây, trời chợt sáng,

Hoa đồ mi đã quá nửa chừng xuân.

Hãy cầm lấy chén rượu mà gượng uống,

Ðừng để ngày ngày phải khổ vì nỗi nhớ nhà.

Dịch thơ

Tha hương đất khách từ lưu lạc,

Bấm đốt thanh minh đã mấy lần.

Muôn dặm mộ phần khôn viếng lễ,

Mười năm thân thích cứ vơi dần.

Mưa rào đổ tạnh, đang vào tiết,

Hoa đẹp đơm bông, quá nửa xuân.

Gượng chén tay nâng khoây khỏa chút,

Nỗi nhà nỗi khổ liệu xua tan.

Tiết thanh minh vào tháng ba âm lịch, dân chúng thường đi tảo mộ. Truyện Kiều : "Thanh minh trong tiết tháng ba, Lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh."

Rùa Siêu Tốc · 25 Tháng chín 2018

10. Ký hữu (I) (Gửi bạn)

Phiên âm

Bình sinh thế lộ thán truân chiên,

Vạn sự duy ưng phó lão thiên.

Thốn thiệt đãn tồn không tự tín,

Nhất hàn như cố diệc kham liên.

Quang âm thúc hốt thời nan tái,

Khách xá thê lương dạ tự niên.

Thập tải độc thư bần đáo cốt,

Bàn duy mục túc, tọa vô chiên.

Dịch nghĩa

Bình sinh đường đời nhiều vất vả quá thể

Vạn việc chỉ nên phó cho trời già

Tấc lưỡi hãy còn, tưởng cũng tự tin được

Cứ một cảnh nghèo như cũ thật đáng thương

Ngày tháng (sáng tối) đi qua vùn vụt khó mà trở lại

Quán khách lạnh lùng, đêm dài như cả một năm

Mười năm đọc sách (học hành) mà nghèo đến tận xương

Trên mâm cơm chỉ có rau mục túc, chỗ ngồi chẳng có chiếu.

Dịch thơ

Truân chuyên từng ngán bước đường đời,

Muôn việc đành thôi phó mặc trời.

Tấc lưỡi còn đây thường tự tín,

Thân nghèo mãi thế đáng thương thôi.

Lạnh lùng khách xá đêm dài mấy,

Vùn vụt quang âm bóng xế rồi.

Đọc sách mười năm nghèo đến tủy,

Ăn không rau đậu, chẳng chiên ngồi.

Rùa Siêu Tốc · 26 Tháng chín 2018

11. Thu dạ khách cảm (I) (Đêm thu ở đất khách cảm hoài)

Phiên âm

Lữ xá tiêu tiêu tịch tác môn,

Vi ngâm tụ thủ quá hoàng hôn.

Thu phong lạc diệp ki tình tứ,

Dạ vũ thanh đăng khách mộng hồn.

Loạn hậu phùng nhân phi túc tích,

Sầu trung tống mục ngụ càn khôn.

Ðáo đầu vạn sự giai hư huyễn,

Hưu luận Phàm vong dữ Sở tồn.

Dịch nghĩa

Quán khách tiêu điều treo chiếu làm cửa

Ủ tay vào áo ngâm nga khẽ giọng trong buổi hoàng hôn

Lá rụng trong gió thu gợi tình tứ

Đêm mưa ánh đèn leo lét khiến khách thả hồn vào mộng

Sau loạn chẳng ai là quen cũ

Trong cảnh sầu gửi tầm hồn vào trời đất

Chung quy muôn việc đều là hư ảo cả

Thôi chớ bàn chuyện Phàm mất với Sở còn làm gì.

Dịch thơ

Quán trọ đìu hiu cửa chiếu giăng,

Khoanh tay ngâm khẽ suốt hoàng hôn.

Gió thu lá rụng – tình cô lữ,

Mưa tối đèn xanh – khách mộng hồn.

Sau loạn, người trông người mặt lạ,

Trong sầu, mắt gửi ý càn khôn.

Rốt cùng muôn việc đều hư ảo,

Nước mất hay đâu, nước hãy còn.

Rùa Siêu Tốc · 27 Tháng chín 2018

12. Hạ nhật mạn thành (I) (Tản mạn ngày hè)

Phiên âm

Truyền gia cựu nghiệp chỉ thanh chiên,

Ly loạn như kim mệnh cẩu tuyền.

Phù thế bách niên chân tự mộng,

Nhân sinh vạn sự tổng quan thiên.

Nhất hồ bạch tửu tiêu trần lự,

Bán tháp thanh phong túc ngọ miên.

Duy hữu cố sơn tâm vị đoạn,

Hà thì kết ốc hướng mai biên.

Dịch nghĩa

Sản nghiệp cũ nhà truyền lại chỉ có tấm chiên xanh

Ly loạn mà thân này tạm được toàn vẹn

Cuộc đời trăm năm bềnh bồng như giấc mộng

Muôn việc ở đời đều do lòng trời

Một bầu rượu trắng đủ tiêu niềm tục lụy

Nửa giường gió mát cũng đủ để ngủ trưa

Chí có núi quê là lòng luôn nhớ không dứt

Bao giờ mới được (về) cất nhà bên gốc mai?

Dịch thơ

Chăn xanh một tấm, của lưu nhà

Ly loạn thân này tạm vượt qua

Trôi nổi trăm năm đời mộng ảo

Nên hư vạn sự ý trời già

Rượu đầy hũ, tan cơn sầu muộn

Gió nửa giường, ngon giấc ngủ trưa

Duy có non quê là nhớ mãi

Chừng nao lều được cất bên hoa?

Rùa Siêu Tốc · 4 Tháng mười 2018

13. Họa Tân Trai vận (Họa vần thơ Tân Trai)

Phiên âm

Phong lưu quận thú văn chương bá,

Kiều mộc năng liên ngã cố gia.

Tín mỹ giang sơn thi dị tựu,

Vô tình tuế nguyệt nhãn tương hoa.

Can qua thập tải thân bằng thiểu,

Vũ trụ thiên niên biến cố đa.

Khách xá hương trần xuân trú vĩnh,

Đằng đằng thanh mộng nhiễu yên ba.

Dịch nghĩa

Quận thú là người phong lưu thuộc hạng đàn anh trong văn chương

Cây cổ thụ (cây cao) như ngài khiến tôi nhớ đến nhà (gia đình) tôi

Non sông rõ ràng đẹp khiến nguồn thơ dễ đến

Năm tháng qua vô tình mắt sắp lòa

Sau mươi năm loạn ít bạn bè còn lại

Nghìn năm nhiều biến cố xảy ra trong vũ trụ

Bụi (hồng) thơm có mãi nơi quán khách mùa xuân

Mộng nhẹ cứ lân la quanh chỗ ẩn dật (khói và sóng).

Dịch thơ

Phong lưu quận thú hàng văn bá

Cổ thụ xui tôi nhớ cảnh nhà

Xinh đẹp non sông, thơ dễ gợi

Vô tình năm tháng mắt gần hoa

Mười năm ly loạn thân bằng thiếu

Chẳng tận càn khôn biến cố thừa

Nhuốm bụi hồng thơm xuân quán khách

Mộng luôn quất quít chốn yên hà.

Rùa Siêu Tốc · 25 Tháng mười 2018

14. Quy Côn Sơn chu trung tác (Làm khi đi thuyền về Côn Sơn)

Thập niên phiêu chuyển thán bồng bình,

Quy tứ dao dao nhật tự tinh.

Kỷ thác mộng hồn tầm cố lý,

Không tương quyết lệ tẩy tiên doanh.

Binh dư cân phủ ta nan cấm,

Khách lý giang sơn chỉ thử tình.

Uất uất thốn hoài vô nại xứ,

Thuyền song thôi chẩm đáo thiên minh.

Dịch nghĩa

Mười năm phiêu dạt như cỏ bồng cánh bèo

Ý muốn trở về ngày nào cũng nao nao (như cờ dựng trong trí)

Bao lần gửi hồn trong mộng về làng cũ

Mang bằng tưởng tượng huyết lệ về tẩy mộ tổ tiên

Than ôi, sau loạn lạc làm sao cấm cản được vụ búa rìu?

Trong cảnh khách này chỉ có mối tình ấy với giang sơn

Tấc lòng u uất thật khó xử

Song cửa thuyền lay gối mãi đến sáng trời.

Dịch thơ

Mười năm thân thế cứ lang thang

Thay ngọn cờ tinh chính bóng dương

Lúc ngũ thường mơ về cố lý

Bao phen nhớ tới lễ từ đường

Nơi quê phép nước không ngăn cấm

Đất khách tình nhà cứ xót thương

Trằn trọc không yên nằm lại dậy

Nhìn trời mong sáng suốt đêm trường.

Rùa Siêu Tốc · 26 Tháng mười 2018

15. Loạn hậu đáo Côn Sơn cảm tác

(Sau loạn về Côn Sơn cảm tác)

Nhất biệt gia sơn kháp thập niên,

Quy lai tùng cúc bán tiêu nhiên.

Lâm tuyền hữu ước na kham phụ,

Trần thổ đê đầu chỉ tự liên.

Hương lí tài qua như mộng đáo,

Can qua vị tức hạnh thân tuyền (toàn).

Hà thời kết ốc vân phong hạ,

Cấp giản phanh trà chẩm thạch miên.

Dịch nghĩa

Từ giã quê hương vừa đúng mười năm

Nay trở về, tùng cúc một nửa đã tiêu sơ

Đã hẹn với rừng suối mà sao nỡ phụ

Trong cát bụi cúi đầu tự thương mình

Vừa qua làng, tưởng như chiêm bao

Chiến tranh chưa dứt, may được toàn thân

Bao giờ được làm nhà dưới núi mây

Múc nước suối nấu trà, gối lên đá mà ngủ.

Dịch thơ

Xa quê nay đã đúng mười năm

Trở lại, tùng xưa nửa héo tàn

Đã hẹn suối rừng sao nỡ phụ

Cúi đầu cát bụi tự thương thân

Chiến chinh chửa dứt may còn sống

Làng cũ đi qua tưởng mộng lầm

Ước được cất nhà mây xóm núi

Nấu trà, gối đá ngủ mênh mang.

Côn Sơn: Một ngọn núi ở xã Chí Ngại, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương (Bắc Việt), trên núi có động Thanh Hư, dưới có cầu Thấu Ngọc, đều là thắng cảnh (theo sách Quảng Dư Chí). Đời Trần, Trúc Lâm thiền sư dựng am ở đây, và trạng nguyên Lý Đạo Tái (tức sư Huyền Quang) sau khi từ chức trở về nhập thiền và trụ trì chùa Ân Tứ ở núi này. Triều Trần, quan Tư đồ Trần Nguyên Đán, ông ngoại của Nguyễn Trãi, thường ngâm thơ uống rượu ở núi Côn Sơn sau khi từ chức vì can gián Hồ Quý Ly chuyên quyền mà không được. Tác giả từng thừa hưởng cơ ngơi của ngoại tổ

Hạ Mẫn · 8 Tháng mười hai 2018

16. Quan hải

Thung mộc trùng trùng hải lãng tiền,

Trầm giang thiết tỏa diệc đồ nhiên.

Phúc chu thủy tín dân do thủy,

Thị hiểm nan bằng mệnh tại thiên.

Họa phúc hữu môi phi nhất nhật,

Anh hùng di hận kỉ thiên niên.

Kiền khôn kim cổ vô cùng y,

Khước tại Thương Lang viễn thụ yên.

Dịch nghĩa

Cọc gỗ lớp lớp trồng trước sóng biển

Xích sắt cũng được trầm dưới nước để phong tỏa như thế

Thuyền có bị lật mới biết rằng dân chẳng khác gì nước

Cậy vào địa thế hiểm trở cũng khó bằng mệnh trời

Họa phúc đều có duyên do, đâu phải chỉ một ngày

Anh hùng để lại mối hận nghìn năm

Xưa nay ý trời đất thì vô cùng tận

Lui về chốn cây cỏ mây trời ở đất Thương Lang xa xôi.

Hạ Mẫn · 8 Tháng mười hai 2018

17. Lâm cảng dạ bạc

Cảng khẩu thính triều tạm hệ đao,

Am am cách ngạn hưởng bồ lao.

Thuyền song khách dạ tam canh vũ,

Hải khúc thu phong thập trượng đào.

Mạc ngoại hư danh thân thị huyễn,

Mộng trung phù tục sự kham phao.

Nhất sinh khí tập hồn như tạc,

Bất vị ky sầu tổn cựu hào.

Dịch nghĩa

Đến cửa khẩu nghe thấy triều tạm buộc thuyền con

Văng vẳng bên kia bờ nghe tiếng chuông

Bên cửa thuyền khách mưa rơi suốt ba canh

Trong vịnh biển gió thu thổi dâng sóng lên cao mười trượng

Danh hảo bỏ ra ngoài, thân này cũng là ảo

Đời phù dung tục lụy trong giấc mộng đáng bỏ đi

Một đời vẫn giữ quen cái nết ngày trước

Chẳng phải vì mối sầu xa quê hương mà giảm chí khí cũ.

Hạ Mẫn · 8 Tháng mười hai 2018

18. Thần Phù hải khẩu

Cố quốc quy tâm lạc nhạn biên,

Thu phong nhất diệp hải môn thuyền.

Kình phun lãng hống lôi nam bắc,

Sóc ủng sơn liên ngọc hậu tiền.

Thiên địa đa tình khôi cự tẩm,

Huân danh thử hội tưởng đương niên.

Nhật tà ỷ trạo thương mang lập,

Nhiễm nhiễm hàn giang khởi mộ yên.

Dịch nghĩa

Theo cánh nhạn hướng lòng về quê cũ

Chiếc thuyền lan ở cửa biển như chiếc lá trong gió thu

Sóng tung như cá kình, sấm dậy ở phía nam cũng như phía bắc

Núi liên tiếp như giáo ngọc dựng trước lẫn sau

Trời đất đã cố tình mở ra vịnh lớn

Công danh gặp hội nhớ lại năm nào

Chiều tà dựa vào cột chèo nhìn cảnh bát ngát

Dòng sông lạnh mênh mông trong khói mù.

Hạ Mẫn · 8 Tháng mười hai 2018

19. Hải khẩu dạ bạc hữu cảm (I)

Nhất biệt giang hồ sổ thập niên,

Hải môn kim nhật hệ ngâm thuyền.

Ba tâm hạo diểu thương châu nguyệt

Thụ ảnh sâm si phố tự yên.

Vãng sự nan tầm thời dị quá.

Quốc ân vị báo lão kham liên.

Bình sinh độc bão tiên ưu niệm,

Tọa ủng hàn khâm dạ bất miên.

Dịch nghĩa

Từ ra đi lưu lạc giang hồ đã mấy mươi năm

Tối nay buộc thuyền thơ nơi cửa biển

Đáy nước mênh mang, trăng chiếu trên bãi lạnh

Hình dáng cây cối lô nhô, khói phủ trên bến

Khó tìm nhớ lại việc xưa, thời gian trôi quá dễ

Tự thương xót mình đã già mà ơn nước chưa đền

Bình sinh một mình ôm cái chí lo truớc hưởng sau

Ngồi cuốn chăn lạnh thức suốt đêm.

Rùa ngoan nhất

Rùa ngoan nhất

Rùa ngoan nhất

Rùa ngoan nhất

Rùa ngoan nhất

Rùa ngoan nhất

Rùa ngoan nhất

Rùa ngoan nhất

Rùa ngoan nhất

Rùa ngoan nhất

Rùa ngoan nhất

Rùa ngoan nhất

Rùa ngoan nhất

Rùa ngoan nhất

Rùa ngoan nhất

Rùa ngoan nhất

Go away

Go away

Go away

Go away

Những người đang xem chủ đề này

Dành cho riêng bạn

Xu hướng nội dung

Chia sẻ trang này